Logopedie Praktijk Kampen
Karin Sigger & Regina Lindeboom
Aanmelden

Wanneer logopedie?

Spraak

Logopediepraktijk Kampen behandelt verschillende spraakstoornissen bij kinderen en volwassenen. Hieronder zullen we een aantal veelvoorkomende stoornissen toelichten.

Vertraagde spraakontwikkeling

Naast het leren van woorden en het maken van zinnen, moeten kinderen ook leren hoe ze een klank en woord uitspreken. Wanneer kinderen hier moeite mee hebben kan er sprake zijn van een vertraagde spraakontwikkeling. Kinderen verwisselen klanken (koe = toe) of laten klanken weg (banaan = naan). Vaak spreken kinderen met een vertraagde spraakontwikkeling onverstaanbaar en is het lastig om ze te begrijpen. Wij behandelen o.a. volgens de Hodson en Paden methode en Prompt.

Slissen

Er is sprake van slissen als de klanken /l/, /n/, /d/, /t/, /s/ en /z/ anders wordt uitgesproken door een verkeerde beweging van de tong. De tong kan voorwaarts tussen de tanden worden geduwd, maar ook zijwaarts tussen de kiezen. Hierdoor ontstaat een afwijkend slissend geluid.

Stotteren

Bij stotteren is er sprake van een niet-vloeiende spraak. Dit uit zich in herhalingen of verlengingen van klanken, lettergrepen, woorden en in blokkades. Vaak gaat het gepaard met hoofd- of oogbewegingen en met spreekangst of vermijdingsgedrag. Stotteren is voor een deel erfelijk bepaald. Omgevingsfactoren zijn ook van invloed op het ontstaan van stotteren.

Broddelen

Broddelen uit zich in een hoog spreektempo en monotoon, slordig en a-ritmisch spreken. Het komt zowel bij volwassenen als bij kinderen voor. Wanneer iemand broddelt is hij of zij veelal slecht verstaanbaar voor zijn of haar omgeving.

Nasaliteit

Tijdens het spreken worden de meeste klanken door de mond gevormd. Bij een aantal klanken (/m/, /n/, /ng/) wordt het geluid gevormd door lucht door de neus te sturen. Bij een nasaliteitsstoornis worden klanken te veel of juist te weinig door de neus gemaakt.

Schisis

Voor de spraakontwikkeling is het noodzakelijk dat kinderen hun lippen, tong en gehemelte goed kunnen bewegen. Wanneer er sprake is van een lip-, kaak- en/of een gehemeltespleet (ook wel ‘schisis’ genoemd), wordt de spraakontwikkeling belemmerd. Kinderen met een schisis kunnen bijvoorbeeld hun lippen niet tuiten of zachte gehemelte optrekken.

Verbale ontwikkelingsdyspraxie

Verbale ontwikkelingsdyspraxie is een spraakstoornis, waarbij het programmeren en afstemmen van de bewegingen in de mond niet goed verloopt. Kinderen spreken bijvoorbeeld klanken verkeerd uit. Andere activiteiten met de mond kunnen ook problemen geven, zoals eten en drinken of blazen en zuigen.

Dysartrie

Dysartrie is een spraakstoornis die wordt veroorzaakt door een beschadiging van het zenuwstelsel. Deze stoornis komt voornamelijk bij volwassenen voor. Dysartrie is veelal het gevolg van een beroerte, multiple sclerose, ALS, Parkinson, tumoren, een operatie of een ongeval. Wij bieden oefeningen om de spraak te verbeteren. Ook zoeken we naar hulpmiddelen om de spraak te ondersteunen.

Taal

De belangrijkste taalgeoriënteerde stoornissen zijn taalontwikkelingsproblemen bij kinderen en afasie. Logopediepraktijk Kampen onderzoekt of er sprake is van een achterstand, waar het kind moeite mee heeft en wat een mogelijke oorzaak zou kunnen zijn. Soms is uitgebreider onderzoek door een kinderarts, een kno-arts nodig, of er is een totaal ontwikkelingsonderzoek nodig.

Afasie is het verlies van het taalvermogen na een hersenbloeding of beroerte, of na een hersenbeschadiging als gevolg van een ongeval, operatie of ziekte. Hieronder lichten we dit verder toe.

Vertraagde taalontwikkeling

We spreken van een vertraagde taalontwikkeling wanneer een jong kind in zijn taal duidelijk achterblijft bij leeftijdgenootjes. Het kind spreekt (nog) niet of opvallend minder, in onvolledige en/of kromme zinnen en soms begrijpt het kind niet goed wat er gezegd wordt. Een vertraagde taalontwikkeling kan samenhangen met andere stoornissen zoals spraakontwikkelingsproblemen, slechthorendheid of een algehele achterstand. Het komt ook voor dat het kind de taal niet goed ontwikkelt zonder dat hier een duidelijke oorzaak voor gevonden wordt.

Een vertraging in de taalontwikkeling geeft vaak problemen omdat het kind niet door de omgeving begrepen wordt en zich niet goed kan uiten. Dit kan tot gedragsproblemen leiden: het kind wordt opstandig en driftig als het niet begrepen wordt of het gaat zich juist steeds meer terugtrekken. Ook het leren op school kan moeizamer verlopen. Het is van groot belang dat een kind met een vertraagde taalontwikkeling zo snel mogelijk hulp krijgt. Hoe jonger een kind is, hoe groter de kans is dat de achterstand ingelopen kan worden. Een achterstand in de taalontwikkeling heeft invloed op de denk- en leerontwikkeling van een kind. Ook kunnen sociaal-emotionele problemen ontstaan, wanneer een kind zich moeilijk kan uiten of de taal niet begrijpt. Om die redenen is het van belang de logopedie zo vroeg mogelijk te starten.

Taalontwikkelingsstoornis

Een taalontwikkelingsstoornis is een stoornis in het leren van taal. Bij een kind met een taalontwikkelingsstoornis verlopen stukjes van de taalontwikkeling anders dan gemiddeld. In dat geval is er sprake van een afwijkende taalontwikkeling.

Hoe eerder we bij taalontwikkelingsstoornissen beginnen met de juiste behandeling hoe beter. De taalontwikkeling van kinderen is het sterkst tot het zevende levensjaar. Tot die tijd is er dus veel winst te behalen en kunnen we met behulp van logopedie voorkomen dat de achterstanden groter worden.

Afasie

Afasie is een taalstoornis die ontstaat door hersenletsel, zoals een beroerte, tumor of een ongeluk. Er ontstaan problemen bij het spreken, begrijpen, lezen en schrijven van taal. Het verschilt per persoon hoe deze stoornis zich uit. Een afasiepatiënt zou bijvoorbeeld taal wel goed kunnen begrijpen, maar moeite hebben om op de juiste woorden te komen. Ook kan het voorkomen dat iemand juist veel spreekt, maar dat dit niet te begrijpen is voor de gesprekspartner.

Logopediepraktijk Kampen behandelt afasie door het spreken, begrijpen, lezen en schrijven te verbeteren. Ook zoeken we naar hulpmiddelen om de communicatie met de omgeving te bevorderen.

Adem

Spreken doen we op de uitademing. Daarom heeft Logopediepraktijk Kampen in het bijzonder veel kennis van de ademhaling, omdat dit de basis is voor een goede stemgeving. Ook is er een relatie tussen het ademen en slikken. Zuigelingen kunnen bijvoorbeeld, als ademen en slikken niet goed gecoördineerd worden, problemen krijgen met de flesvoeding. Ook komt het voor dat er lucht wordt ingeslikt. Dit kan leiden tot buikpijn, overmatig boeren en winden laten. Dit komt voor bij zowel jong als oud. Daarnaast is er een directe relatie tussen ademen en ontspanning. Deze beïnvloeden elkaar wederzijds. Een correcte ademhaling leidt tot ontspanning en meer kracht, energie en een hogere belastbaarheid tijdens het spreken, maar ook bij andere activiteiten. Hieronder vindt u een omschrijving van de meest voorkomende ademhalingsstoornissen.

Foutieve spreekademhaling

Adem en stem zijn zeer nauw met elkaar verbonden. Om tot een goede stemgeving te komen is een juiste wijze van ademen noodzakelijk en gekoppeld aan de stemgeving. Een gespannen en of afwijkende manier van ademen resulteert vaak in stemklachten. Een voorbeeld van een slechte adem-stemkoppeling is wanneer er te lang wordt gesproken op één adem. Hierdoor kunnen mensen het gevoel hebben ‘buiten adem’ te zijn. Aan het eind van hun adem wordt de stem gespannen en mogelijk monotoon. Om voldoende lucht binnen te krijgen tijdens het spreken volgt dan vaak een gespannen en hoorbare inademing. Logopediepraktijk Kampen leert u op juiste wijze de ademhaling en stem te coördineren. Vooral als beroepsspreker is het belangrijk een correcte spreekademhaling te hanteren.

Hyperventilatie

Hyperventilatie wordt veroorzaakt door een verkeerde ademhaling. Er is sprake van een afwijkend adempatroon, waardoor de gehele ademhaling wordt ontregeld. Vaak wordt er relatief teveel en te hoog ingeademd en is de adempauze verdwenen. Hierdoor kunnen klachten ontstaan, zoals duizeligheid, tintelingen of verdoofd gevoel in vooral handen en voeten, ademnood, hartkloppingen, vermoeidheid, concentratieproblemen en stemmingswisselingen. Hyperventilatie kan tevens leiden tot gevoelens van angst en het vermijden van plaatsen of situaties. De oorzaken van hyperventilatie zijn uiteenlopend van aard, bijvoorbeeld gewoontevorming of stress. Het verstoorde ademhalingspatroon is veelal het gevolg van langdurige spanning die geen andere uitlaatklep vond. Bijvoorbeeld door gedurende lange tijd te intensief te ademen, past het ademhalingscentrum zich daaraan aan en ontstaat een ‘gewoonte’. Het lichaam is gewend geraakt aan een nieuwe, ongezonde balans in het ademhalingscentrum. Door stress ga je te intensief ademhalen, hierdoor ontstaat een koolzuurtekort. Dit verhoogt de spanning in het zenuwstelsel en hierdoor ga je nog intensiever ademhalen. Op deze manier ontstaat een vicieuze cirkel. Hyperventilatie kan optreden als een plotselinge aanval (de acute vorm) en als een vrijwel constante manier van ademen (de chronische vorm). De chronische vorm geeft veelal vage en vermoeidheidsklachten en komt regelmatig voor zonder dat de klacht herkent wordt als hyperventilatie.

COPD

Chronic Obstructive Pulmonary Disease, oftewel COPD, is de verzamelnaam voor een aantal chronische aandoeningen van de luchtwegen, zoals bronchitis en longemfyseem. Bij COPD raken vooral de kleine vertakkingen van de luchtwegen blijvend beschadigd door een voortdurende ontsteking ervan. Onze logopedische behandeling van COPD-patiënten zal vooral gericht zijn op het omgaan met de eigen optimale longinhoud. De patiënt leert de ademverdeling hierop aan te passen in diverse situaties. Logopediepraktijk Kampen leert de COPD-patiënt een ontspannen gebruik van adem- stemkoppeling. Inzicht in het eigen adempatroon leert de patiënt wat hij moet doen bij dreigende of plotselinge benauwdheid. Hierdoor zal de aanval niet onnodig verlengd worden en zal er geen paniek ontstaan.

Astma vertoont overeenkomsten met COPD, maar wanneer astmapatiënten klachtenvrij zijn, hebben ze een normale longfunctie en ervaren ze geen beperkingen. Deze aandoening veroorzaakt moeilijkheden bij het ademhalen: de luchtwegen of de vertakkingen van de luchtwegen kunnen vernauwd raken, waardoor vooral de uitademing belemmerd is.

Stem

We gebruiken onze stem de hele dag tijdens praten, zingen of roepen. Daarnaast zijn er veel mensen die beroepsmatig hun stem intensief gebruiken, zoals leerkrachten, coaches en zangers. Bij een stemstoornis is er vaak een afwijkende klank van de stem te horen. De stemstoornis kan in het dagelijks leven of bij het uitoefenen van een beroep veel problemen opleveren. Logopediepraktijk Kampen probeert tijdens de anamnese en het onderzoek erachter te komen wat de oorzaak is van de stemklachten. Bij twijfel wordt u via de huisarts verwezen naar de KNO-arts voor een uitgebreider onderzoek. De behandeling van stemstoornissen is gericht op het afleren van het verkeerde stemgebruik en het aanleren van het juiste stemgebruik door een juiste houding, correcte ademhaling en spierspanning. We zijn gespecialiseerd in de manuele facilitatie van de larynx en het behandelen van beroepssprekers en zangers. Hieronder lichten we een en ander toe.

Verkeerd stemgebruik

Er zijn stemstoornissen die worden veroorzaakt door verkeerd stemgebruik of stemmisbruik. Vaak ontstaan deze stoornissen langzaam. Denk bij verkeerd stemgebruik aan het schreeuwen en spreken in lawaai, het te lang en te luid spreken, een te hoge of te lage spreekstem, een verkeerde (hoge) ademhaling tijdens het spreken, te veel spanning in de halsspieren, een foutieve houding, roken en overmatig alcoholgebruik en/of veel kuchen en keelschrapen. Dit verkeerde stemgebruik resulteert in keelklachten, een hese of schorre stem en soms het wegvallen van de stem.

Organische afwijkingen

Stemstoornissen kunnen ook veroorzaakt worden door organische (anatomische) afwijkingen. Deze afwijkingen kunnen veroorzaakt zijn door verkeerd stemgebruik, maar ook door ziekte. Denk bij organische afwijkingen aan stembandknobbels, stembandpoliepen, stembandoedeem, stembandverlamming en strottenhoofdkanker.

Klachten in het hoofd/halsgebied

Klachten in het hoofd/halsgebied worden gekenmerkt door pijn en het niet goed functioneren van spieren en gewrichten in het hoofd, het halsgebied en het kauwstelsel. U kunt hierbij denken aan stemklachten en/of een snel vermoeide stem, een gespannen gevoel in de mondbodem en/of tong, een Globus gevoel (brok in de keel), moeite met slikken (het gevoel dat er iets in de keel zit of blijft hangen), gespannen halsspieren (in rust of tijdens spreken en zingen), aangezichtsverlamming, een pijnlijk/vermoeid gevoel in de kauwspieren (bij het kauwen, gapen, praten, bespelen muziekinstrument), pijn in de kaak en/of het kaakgewricht (soms met uitstraling naar het oor), onverklaarbare tand- of kiespijn, een uitstralende pijn naar hoofd, nek en schouder, duizeligheid, oorsuizen (tinnitus), beperkte en/of pijnlijke mondopening, knappende en krakende geluiden van het kaakgewricht.

De oorzaak van dergelijke klachten

Klachten in het hoofd/halsgebied kunnen ontstaan door overbelasting van spiergroepen, door aanhoudende gewoonten als tandenknarsen, tongpersen, nagelbijten, veel kauwgom kauwen of het eten van hard voedsel. Ook een afwijkende houding van hoofd, nek, schouders en de positie van de kaak zijn van invloed op de klachten. Naast overbelasting en houding speelt psychologische factoren ook een belangrijke rol. Denk hierbij aan stress en oververmoeidheid.

Gehoor

In een gesprek spelen onze oren een essentiële rol bij het begrijpen van mondelinge taal. Het spraakgeluid komt namelijk binnen via de oren. Vervolgens analyseren onze hersenen deze reeks van korte, hoge, lage, harde en zachte geluiden. Zo herkennen we uiteindelijk de woorden en zinnen. Gelukkig verloopt het verstaan automatisch en hebben we meestal aan een half woord genoeg.

Als er sprake is van gehoorproblemen kun je bij Logopediepraktijk Kampen terecht voor diagnostiek, behandeling en advies. Voor uitgebreide diagnostiek betreffende het gehoor verwijzen wij via de huisarts door naar de KNO-arts of het Audiologisch Centrum.

Er zijn verschillende oorzaken waardoor iemand moeite heeft met het verstaan van spraak of problemen heeft met luisteren. Hieronder volgen de meest voorkomende stoornissen.

Een zwakke luistervaardigheid

Het gehoor is in orde maar het gehoorde wordt niet goed verwerkt. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij aandachtstoornissen (ADHD) of kinderen met een specifieke taalstoornis. Er kan onder andere sprake zijn van een zwak auditief geheugen, een zwak auditief onderscheidingsvermogen tussen spraakklanken, wisselende reacties op auditieve informatie, moeite met spraak verstaan in een rumoerige omgeving of moeite met het onthouden en manipuleren van spraakklanken (analyse, synthese). Het onvoldoende kunnen opnemen en onthouden van auditieve informatie kan leiden tot problemen in de communicatie. Ook leidt het tot een beperking in het leren, omdat mondelinge informatie niet goed aankomt bij de luisteraar. Vroegtijdige interventie helpt lees- en spellingsproblemen te voorkomen.

Gehoorverlies

Luisterproblemen kunnen ontstaan door een (tijdelijk) gehoorverlies. Niet alle kinderen met een tijdelijk of permanent gehoorverlies lopen het risico op een taalachterstand of spraakproblemen. De ene persoon is beter dan de andere in het compenseren door bijvoorbeeld visuele signalen zoals liplezen. Bij twijfel kunt u uw kind met een gehoorverlies logopedisch laten testen om na te gaan of het gehoorverlies heeft geleid tot een spraak-of taalachterstand. Indien er sprake is van een taalachterstand ten gevolge van een slecht gehoor is het belangrijk om indien mogelijk het gehoor te revalideren. Bij lichte, tijdelijke gehoorverliezen treedt soms binnen enkele maanden verbetering op. Helaas zijn er ook kinderen die ten gevolge van langdurige wisselende gehoorverliezen een spraak- en/of taalachterstand hebben opgelopen waarvoor intensieve logopedische behandeling noodzakelijk is. Verder hebben volwassenen met gehoorverlies, al dan niet voorzien van een hoorapparaat, vaak hulp nodig ter verbetering van het verstaan van spraak. Bij Logopediepraktijk Kampen kunt u o.a. terecht voor het leren liplezen.

Preverbale Logopedie

De behandeling van eet- en drinkproblemen en/of slikstoornissen bij jonge kinderen wordt preverbale logopedie genoemd. Naast de term preverbale logopedie wordt in de praktijk ook regelmatig de wat oudere term ‘prelogopedie’ gebruikt. Logopedisten die zich bezighouden met preverbale logopedie hebben na hun opleiding een aanvullende (post-HBO) opleiding gevolgd.

Soms heeft een kind, om wat voor reden dan ook, moeite met de verschillende aspecten uit de periode van de beginnende communicatie (het maken van klanken, manieren om te communiceren, taalbegrip of het maken van de eerste woordjes). Dan kan logopedie ingeschakeld worden. Logopediepraktijk Kampen inventariseert de problemen aan de hand van observatieformulieren of tests, waaruit bijvoorbeeld inzichtelijk kan worden welke communicatieve functies het kind gebruikt en welke nog niet. Daarna zal er een plan gemaakt worden om deze functies te stimuleren. Dat zal dan altijd in spelvorm gaan, waarbij de ouders een belangrijke rol spelen. Ouders krijgen spelletjes aangereikt om met hun kind te spelen om de communicatie te bevorderen. Er zijn verschillende methodes die hiervoor gebruikt kunnen worden. Denk hierbij aan de Hanen-methode. Ook kunnen gebaren ingezet worden om de vroeg communicatieve ontwikkeling te ondersteunen (info over gebaren bij jonge kinderen). Als een kind problemen heeft met het drinken uit de borst of uit de fles, het eten van de lepel, het drinken uit een beker of het leren kauwen kan preverbale logopedie gegeven worden. Dit gaat altijd via een verwijzing van een arts (bijvoorbeeld een huisarts of een kinderarts). Die verwijzing is belangrijk, omdat eerst nagegaan moet worden of er geen onderliggende medische problemen zijn die de moeilijkheden in het mondgebied veroorzaken. Hieronder noemen we een aantal problemen op het gebied van eten en drinken waarbij logopedische begeleiding zinvol kan zijn.

Afwijkende mondgewoonten

We spreken van afwijkende mondgewoonten wanneer er zich mondgedrag voordoet dat schadelijk is voor de gezondheid. Denk hierbij aan knarsetanden, duimzuigen, speen zuigen of uit een flesje drinken op een leeftijd waarop dat eigenlijk niet meer nodig is, in rust de mond open laten hangen, met de tong tussen of tegen de tanden spreken, slikken of gewoon als rusthouding.

Schisis

Wanneer een lip-, kaak- en/of gehemeltespleet problemen geeft met het voeden en/of spreken kan Logopediepraktijk Kampen de situatie beoordelen en adviezen geven.

Sondevoeding

Sondevoeding is voeding die door middel van een slangetje (meestal via de neus) wordt ingebracht. Vaak wordt een logopedist in het ziekenhuis ingeschakeld wanneer besloten wordt van sondevoeding naar orale voeding over te schakelen.

Sensorische informatieverwerkingsproblemen

Sensorische informatieverwerkingsproblemen kunnen veel invloed hebben op het eten en het drinken. Wanneer het voedsel in de mond niet goed wordt waargenomen, zal iemand zich veel eerder verslikken. Mogelijk kiest zo iemand ervoor om hele grote happen in de mond te nemen om meer te 'voelen' en hierdoor beter te weten hoe hij of zij moet kauwen en slikken. Ook is het mogelijk dat er liever niet gegeten wordt vanwege de dreiging van het verslikken. Dit is een nare ervaring.

Wanneer iemand te sterk reageert op het voedsel in de mond, kan eten heel vervelend aanvoelen. De reacties binnen de mond zijn dan heel sterk en het is mogelijk dat iemand snel gaat kokhalzen. Als tegenreactie eet hij of zij liever alleen bepaalde dingen, of helemaal niet.

Er kan op verschillende aspecten gelet worden wat betreft het waarnemen van voedsel in de mond: de temperatuur, de samenstelling, de consistentie, de smaak en de geur. Sommige kinderen willen alles gescheiden hebben op hun bord zodat het voor hen duidelijk is wát ze in hun mond nemen. Verschillende consistenties door elkaar kan problemen geven. Anderen willen alleen maar koud eten, of alleen maar warm. Logopediepraktijk Kampen probeert samen met u de oorzaak van deze problemen te achterhalen en een plan op te stellen om hier aan te gaan werken.